Thomas Eggensperger, Ulrich Engel, Leo Oosterveen (Hg./Red.)
Kirche in Bewegung. Kerk in beweging
Deutsch-niederländische Reflexionen zur Ekklesiologie aus dominikanischer Sicht. Duits-Nederlandse reflecties over ecclesiologie vanuit dominicaans perspectief
Reihe: Kultur und Religion in Europa
Bd. 6, 2007, 112 S., 14.90 EUR, br., ISBN 978-3-8258-0567-8

LIT-Verlag, Münster-Hamburg-Berlin-Wien-London 2007


Was ist eine glaubwürdige Kirche? Dominikanertheologen aus den Niederlanden und aus Deutschland diskutieren diese Frage vor dem Hintergrund ihrer Ordenstradition und im Kontext der westeuropäischen pluralistischen Gesellschaften. Das Buch präsentiert einen Dreierschritt: ekklesiologische Diagnosen, Entwicklungen und Ortsbestimmungen.

Wat is een geloofwaardige kerk? Theologen van de dominicanenorde uit Nederland en Duitsland discussiëren over deze vraag tegen de achtergrond van hun ordestraditie en in de context van de West-Europese pluralistische samenlevingen. Het boek presenteert een drieslag: ecclesiologische diagnoses, ontwikkelingen en plaatsbepalingen.

Inhalt/Inhoud

Vorwort / Woord ten geleide 1

1. DIAGNOSEN / DIAGNOSES

Leo Oosterveen

De hoop die in ons leeft

Over kerkelijke blokkades en kansen tot gemeenschap 9

Die Hoffnung, die in uns lebt

Über kirchliche Blockaden und Möglichkeiten der Gemeinschaft 15

Thomas Eggensperger

Katholische Kirche in Deutschland

Situation und Diagnose 23

De katholieke kerk in Duitsland

Situatie en diagnose 31

2. ENTWICKLUNGEN / ONTWIKKELINGEN

Ton Zondervan

Naar een post-moderne netwerk-kerk

Over transformaties, ordoïde plekken en Siddharta 43

Auf dem Weg zu einer post-modernen Netzwerk-Kirche

Über Transformationen, ordoide Orte und Siddharta 51

Manfred Entrich

Mission

Unwort oder Programm? 59

Zending

Een onheus woord of een oproep? 67

3. ORTSBESTIMMUNGEN / PLAATSBEPALINGEN

Ulrich Engel

Charismatisch und katholisch

Zur ekklesiologischen Ortsbestimmung des Dominikanerordens 77

Charismatisch en katholiek

Over de ecclesiologische situering van de orde van de dominicanen 83

André Lascaris

Dominicanen in de kerk

Een kritisch correctief 89

Dominikaner in der Kirche

Ein kritisches Korrektiv 95

Mitarbeiter / Medewerkers 101

Woord ten geleide

Het dominicaanse ideaal van broeder- en zusterschap is er een van eensgezindheid

en van gezamenlijke inspiratie. “Ut unanimes habitetis in domo”, zeggen

dominicanen de regel van Augustinus na (Cap. I,3): dominicanen leven onder

één dak op een eensgezinde manier. Het dominicaanse ideaal wordt echter ook

gekenmerkt door de nadruk op diversiteit. Van dit laatste getuigt het dispensatieprincipe

dat al vanaf het allereerste begin een belangrijk stempel drukt

op de constituties van onze orde. Naast eensgezindheid en diversiteit wordt

het dominicaanse gemeenschapsideaal ook getekend door zijn democratisch

karakter. Eensgezindheid en diversiteit komen immers het best tot hun recht

wanneer een gemeenschap democratie kent.

            Dominicanen hebben nooit gemeenschappen gevormd omwille van

zichzelf. Hun leven stond en staat ten dienste van een grotere gemeenschap: de

samenleving en de kerk. Sinds de generale kapittels van Quezon City (1977)

en Avila (1986) ligt hierbij speciaal de nadruk op de grensgebieden in kerk en

samenleving: de wereld van de andere religies en de interreligieuze en interculturele

dialoog, de wereld van armoede, uitsluiting, onrecht en oorlog, en de

geseculariseerde, geïndividualiseerde en pluralistische samenleving. Dominicanen

moeten in deze grensgebieden woorden van heil en genezing zien te vinden

en te spreken, woorden die betrekking hebben op het welzijn van mensen

(“salus animarum”), op een leven en een samenleven dat goed genoemd kan

worden.

            De vraag naar wat heilzaam en goed is, dient zich ook aan als het gaat

om de geloofsgemeenschap, de kerk. Wat is een geloofwaardige geloofsgemeenschap?

Dominicanen uit Nederland en Duitsland gaan in deze bundel in

op deze vraag. Zij doen dit tegen de achtergrond van hun dominicaanse traditie,

d.w.z. tegen de achtergrond van het belang van een gezamenlijke inspiratie,

van diversiteit en van een gemeenschap met een democratisch karakter. Tevens

doen zij dit in de context van de huidige sociaal-culturele ontwikkelingen in

de West-Europese pluralistische samenlevingen. Deze ontwikkelingen hebben

deze samenlevingen sterk beïnvloed en veranderd. En deze sociale ontwikkelingen

en veranderingen hebben ook onmiskenbaar hun stempel gedrukt op

geloof en kerk.

            Dit alles roept vele vragen op, zeker als het om de kerk gaat. Wat moeten

dominicanen vandaag verkondigen en vooral: waar moeten ze dat doen, wat

zijn op dit moment de meest geschikte plaatsen, nu de plaatsen van vroeger

niet meer voldoen? Is het ideaal van de volkskerk, zoals die vroeger bestond,

nog wel mogelijk en wenselijk? Wat betekent katholiciteit in een wereld die

altijd een wereld van en met ‘anderen’ is? Hoe moeten wij de officiële kerk

als instituut beoordelen, haar huidig functioneren op het vlak van het pastoraat

en haar visie op kerk en ambt? Hoe moeten dominicanen aankijken tegen en

omgaan met de verschillende ambten en charisma’s in de kerk? En op welke

manier kunnen wij als dominicanen de verantwoordelijkheden van gelovigen

in de geloofsgemeenschap bevorderen, ook als het gaat om het voorgaan in de

liturgie?

            Deze en andere vragen zijn aan de orde gekomen op een gemeenschappelijke

ecclesiologische studiedag van de Duitse en de Nederlandse dominicanen

op 10 juni 2006 te Keulen. Deze dag vond plaats in het kader van de

samenwerking tussen de Nederlandse en de Duitse provincie (Teutonia) en

stond onder auspiciën van het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en

Samenleving (DSTS) te Nijmegen, het Institut M.-Dominique Chenu- Espaces

(IMDC), de regentes studiorum van de Duitse provincie (Ulrich Engel OP) en

de Nederlandse provincie (Leo Oosterveen OP) en van de commissie die de

samenwerking tussen de beide provincies behartigt, bestaande uit Josef Essing

OP, Henk Jongerius OP, René Dinklo OP – alle drie lid van de Nederlandse

provincie – en Thomas Eggensperger OP, lid van de Duitse provincie.

            Deze bundel is de neerslag van de lezingen van de inleiders tijdens de genoemde

studiedag. U treft in deze bundel een drieslag aan: ecclesiologische

diagnoses, ontwikkelingen en plaatsbepalingen, d.w.z. perspectieven en mogelijkheden.

Deze invalshoeken worden telkens vanuit een Nederlands, resp.

Duits perspectief aan de orde gesteld. De bundel is geheel tweetalig. Alle oorspronkelijk

Duitse bijdragen treft u niet alleen in het Duits aan, maar ook in een

Nederlandse vertaling. En van alle Nederlandse bijdragen zijn tevens Duitse

vertalingen gemaakt. Dit alles om een optimaal onderling verstaan van elkaars

denken en aanvoelen over de kerk aan weerszijden van de grens mogelijk te

maken. Wij danken Wil Sprokkel en Diethard Zils OP voor hun medewerking

aan de totstandkoming van de vertalingen.

            Tijdens de studiedag van 10 juni 2006 gaven de lezingen van de inleiders

aanleiding tot heel wat discussie onder de deelnemers: dominicanen en

lekendominicanen uit de Nederlandse, de Duitse èn de Vlaamse provincie. We

hopen met deze uitgave een bijdrage te leveren aan de voortzetting van het

gesprek over een geloofwaardige kerk in onze samenleving en over de rol van

dominicanen daarin.

Berlin / Nijmegen

Ostern / Pasen 2007

Thomas Eggensperger OP

Ulrich Engel OP

Leo Oosterveen OP