DSTS | Onderzoek
21503
page-template-default,page,page-id-21503,ajax_fade,page_not_loaded,,select-theme-ver-3.2.1,wpb-js-composer js-comp-ver-4.12,vc_responsive
 
Onderzoeksproject 2013-2017

 

Meervoudige religieuze binding als toekomst, perspectief voor religie in Nederland?

Het DSTS onderzoekt theologische vragen die door de Nederlandse samenleving opgeworpen worden. In de samenleving zien we dat steeds meer mensen elementen uit verschillende levensbeschouwingen combineren. Wat betekent dit voor hun binding met een levensbeschouwelijke gemeenschap? Wat betekent dit voor hoe zij tegen religieuze claims aankijken? Deze vragen staan centraal in het onderzoeksproject ‘Meervoudige religieuze binding, toekomstperspectief voor religie in Nederland?’

Belangrijkste publicaties

2016-1030_tussen-waarheid-en-wijsheid-cover
2016-0913-god-iets-niets
2015-eckhart
flexibel-geloven

Een kaarsje opsteken bij Maria en een stokje wierook branden naast het boeddhabeeldje op het dressoir. Steeds meer mensen in Nederland combineren elementen uit verschillende levensbeschouwingen met elkaar. Voelt een persoon die een kaarsje opsteekt bij Maria en een boeddha in haar huis heeft, zich verbonden met het christendom en met het boeddhisme en zo ja, hoe sterk is die binding dan? Naar deze en andere vragen doet het DSTS samen met de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoek. Het project ‘Meervoudige religieuze binding als toekomstperspectief voor religie in Nederland?’ staat onder leiding van prof. dr. Manuela Kalsky en prof. dr. André van der Braak. Manuela Kalsky is directeur van het DSTS en leerstoelhouder van de Edward Schillebeeckx Leerstoel voor Theologie en Samenleving aan de Vrije Universiteit. André van der Braak is hoogleraar ‘boeddhistische filosofie in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities’, verbonden aan de faculteit der godgeleerdheid van de Vrije Universiteit.

Aanleiding

Het DSTS is opgericht door de Nederlandse provincie van de dominicanen als vrijplaats voor theologische reflectie op de actualiteit van kerk, samenleving en cultuur. Tegenwoordig komt het fenomeen ‘meervoudige religieuze binding’ steeds vaker in de samenleving voor. Mensen gaan vaker religieus gemengde relaties aan. Ook kiezen mensen uit persoonlijke interesse er vaker voor om (elementen uit) meerdere religies te combineren. Hierdoor ontstaat een verbinding met meer dan één levensbeschouwelijke traditie of gemeenschap. Dit roept vragen op naar wat dit betekent voor de binding van mensen aan gemeenschappen. Bij welke gemeenschap horen ze? Wat bindt hen? Hoe geven ze uiting aan deze verbondenheid? Het onderzoek ‘Meervoudige religieuze binding als toekomstperspectief op religie in Nederland?’ wil hierop een antwoord vinden.

Opzet van het onderzoek

Het onderzoek bestaat uit vier onderdelen:

  • het definiëren van het begrip ‘meervoudige religieuze binding’;
  • het ontwikkelen van een nieuwe, interdisciplinaire en interculturele hermeneutiek voor het fenomeen ‘meervoudige religieuze binding’ in de westerse context vertrekkend vanuit niet-westerse religies;
  • kwalitatief en exploratief empirisch onderzoek om het verschijnsel van meervoudige religieuze binding in Nederland in kaart te brengen;
  • aanbevelingen formuleren hoe in Nederland met dit fenomeen omgegaan kan worden. Daarbij wordt met name gefocust op het onderwijs, de geestelijke verzorging en de media.

Samenwerking

In dit project werken het DSTS, de Faculteit der Godgeleerdheid van de Vrije Universiteit, waar de Edward Schillebeeckx Leerstoel is ondergebracht, en De Nieuwe Liefde samen. Aan de Vrije Universiteit wordt het NWO-onderzoek ‘Multiple religious belonging: hermeneutical and empirical explorations of hybrid religiosity’ uitgevoerd. Dit onderzoek en het DSTS-onderzoek zijn wederzijds complementair. De bevindingen van het NWO- en het DSTS-onderzoek worden gepresenteerd en besproken in (populair)wetenschappelijke artikelen, boekpublicaties, en publieksprogramma’s. De publieksprogramma’s georganiseerd door de Edward Schillebeeckx Leerstoel vinden plaats in De Nieuwe Liefde. De Nieuwe Liefde is een centrum voor debat, bezinning en poëzie en samen met het DSTS initiatiefnemer van deze leerstoel.

Boekpublicaties van het DSTS

Dit onderzoek aan het DSTS heeft al een aantal boekpublicaties opgeleverd. Meer informatie over deze boeken vind u onder ‘Boeken

Daarnaast organiseerde het DSTS verschillende publieksactiviteiten. Een voorbeeld hiervan is het kloostertafelgesprek in het Dominicanenklooster Huissen. Daarnaast zijn populairwetenschappelijke artikelen met regelmaat op Nieuwwij.nl gepubliceerd. Nieuwwij.nl is de toonaangevende website op het gebied van culturele en levensbeschouwelijke diversiteit en is onderdeel van Project W!J. Dit project was tot 2017 onderdeel van het DSTS.

Tijdelijke onderzoekers DSTS

Het DSTS bood in het kader van dit onderzoek enkele onderzoekers een tijdelijke onderzoeksplek. De tijdelijke onderzoekers waren dr. Taede Smedes, Matthias Kaljouw MA, Bart Mijland MA en Anke Liefbroer MA MSc.

NWO-onderzoek

In nauwe samenwerking met het DSTS wordt aan de Vrije Universiteit het NWO-onderzoek ‘Multiple religious belonging: hermeneurical and empirical explorations of hybrid religiosity’ uitgevoerd. De centrale vraag is hoe het fenomeen van ‘multiple religious belonging’ de traditionele westerse notie van ‘religie’ en ‘religious belonging’ verandert en wat dit betekent voor de Nederlandse samenleving in de 21ste eeuw. Dit NWO-onderzoek wordt uitgevoerd door prof. dr. Manuela Kalsky in de functie van leerstoelhouder van de Edward Schillebeeckx Leerstoel, prof. dr. André van der Braak, dr. Joantine Berghuijs, postdoc, en drs. Daan Oostveen, PhD-student.

Dit NWO-onderzoek bestaat uit twee projecten. Het eerste project behelst conceptueel en hermeneutisch onderzoek. Er wordt gezocht naar een conceptuele verheldering van het begrip ‘multiple religious belonging’. Daarnaast wordt er door vergelijkend hermeneutisch onderzoek een pluralistische, interculturele hermeneutiek voor ‘multiple religious belonging’ gezocht die bruikbaar is binnen de westerse context.

Het tweede project behelst kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar het fenomeen ‘multiple religious beloning’ in de huidige Nederlandse samenleving. Dr. Joantine Berghuijs voerde samen met onderzoeksbureau Motivation in 2014 een landelijke steekproef uit. Daaruit concludeerde ze dat 17% van de ondervraagde mensen zelf aangaf multireligieus te zijn. Deze uitkomsten leidden tot een maatschappelijke en theologische discussie over de veranderingen in het levensbeschouwelijke landschap. In 2016 herhaalde Anke Liefbroer MSc MA dit onderzoek onder deelnemers van activiteiten van de dominicaanse centra in Nederland. Hieruit kwam naar voren dat een nog groter deel van de mensen multireligieus blijkt te zijn. Op basis van de onderzoeksresultaten zullen de onderzoekers aanbevelingen doen hoe om te gaan met meervoudige religieuze bindingen in het publieke domein. Ze zullen daarbij met name focussen op het domein van de media, het onderwijs en de geestelijke verzorging.

De Nieuwe Liefde

De publieksprogramma’s van de Edward Schillebeeckx leerstoel vinden altijd plaats in De Nieuwe Liefde, centrum voor debat, bezinning en poëzie. In deze publieksprogramma’s wordt het onderzoek naar het fenomeen van meervoudige religieuze binding vertaald naar het grotere publiek.

Onderzoeksproject 2009-2013

 

Op zoek naar een nieuw wij in Nederland

In de samenleving wordt de scheiding tussen wij en zij steeds zichtbaarder. Dit riep bij het DSTS de vraag op of er een ‘nieuw wij’ te vinden is dat niet gebaseerd is op uitsluiting, maar dat juist alle Nederlanders een thuis biedt? Dit werd de centrale vraag van het onderzoeksproject ‘Op zoek naar een nieuw ‘wij”.

Belangrijkste publicaties

alsof-thuis-omslag
onszelfvoorbij_voorplat_lowres_200x297
alsikwijword
wijland

Amsterdam en Rotterdam zijn dé multiculturele steden in Nederland. Meer dan 180 nationaliteiten zijn in deze steden vertegenwoordigd. Tegelijkertijd zijn er ook plaatsen waar alleen maar blanke Nederlanders wonen. We spreken steeds vaker over witte en zwarte scholen, over de Turkse en Koerdische gemeenschap en de Marokkaanse jongeren. De wij/zij tegenstelling wordt steeds sterker benadrukt. Het DSTS vroeg zich echter af of we op een andere manier met elkaar om kunnen gaan. Kunnen we in plaats van de wij/zij tegenstelling een wij creëren waarin iedereen zich thuis voelt en niemand wordt uitgesloten? Dit onderzoeksproject, Op zoek naar een Nieuw Wij (2009-2013), stond onder leiding van prof. dr. Manuela Kalsky, ten tijde van dit onderzoek directeur van het DSTS, en werd door een groot aantal onderzoekers, waaronder drs. Bart Brandsma, dr. Jonneke Bekkenkamp en drs. Joris Verheijen uitgevoerd. Het project onderhield nauwe banden met het in 2008 gestarte Project W!J.

Onderzoeksopzet

Om de centrale onderzoeksvraag te beantwoorden heeft het DSTS een gestructureerd overzicht gegeven van vigerende conficties en hun effecten. Dit overzicht kwam tot stand door een vergelijkende analyse te maken van de wij-vocabularia van een aantal sterk verschillende, zich (trans) formerende gemeenschappen in Nederland. Een interdisciplinaire groep onderzoekers,waar dr. André Lascaris, dr. Joep de Hart en promovenda Nora Asrami deel van uitmaakten, werkte aan het opstellen van deze vergelijking.

In seminars werkte de onderzoeksgroep aan de ontwikkeling van een gemeenschappelijk theoretisch kader en presenteerden de onderzoekers beurtelings de vorderingen van hun eigen deelonderzoek. Gasten van buitenaf gaven hierbij incidenteel feedback. Onder deze gasten bevonden zich dr. Willem Schinkel, socioloog aan de Erasmus Universiteit, en dr. Marc de Kesel, filosoof en verbonden aan de Radboud Universiteit, gaven daarbij incidenteel feedback.

Resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd op de website Nieuwwij.nl, onderdeel van Project W!J, besproken in bijeenkomsten en uitgegeven in boekvorm.

Project W!J, onderdeel van het DSTS

Project W!J, een project van het DSTS, had tot doel om de dialoog tussen religie en samenleving in Nederland te bevorderen. Net als in het onderzoeksproject werd er door dit project gezocht naar een ‘nieuw wij’ dat niet op uitsluiting maar juist op participatie van alle burgers in Nederland is gericht. Door middel van informatieverstrekking en communicatie poogde Project W!J het zelfoplossend vermogen van mensen te versterken waardoor mensen zelf gaan bouwen aan dit nieuwe wij.

Project W!J is ontstaan op initiatief van het DSTS, Stichting Echte Welvaart en Interreligieuze werkplaats/Intermonde. Samen hebben zij in de zomer van 2008 het voorstel tot Project W!J ingediend bij het ministerie van VROM. Het ministerie honoreerde het voorstel en zo kon project W!J in december 2008 van start gaan.

Het motto van Project W!J was ‘verbind de verschillen’. Het ging er vanuit dat we naar onderlinge verbinding kunnen zoeken en tegelijkertijd de verschillen onder ogen kunnen zien. Het hart van het project werd gevormd door de multimediale website Nieuwwij.nl. Op Nieuwwij.nl werd volop ruimte gegeven aan diversiteit en controversiële meningen en worden bezoekers uitgenodigd te reageren. Ook de onderzoeksgroep van ‘Op zoek naar een nieuw wij’ had een ruimte op deze site. Daarnaast werden activiteiten georganiseerd waar mensen elkaar ontmoetten en zo met elkaar de verbinding aan konden gaan.

Project W!J was tot eind 2017 onderdeel van het DSTS. Per 1 januari 2018 is Project W!J verzelfstandigd. De stichting Nieuw Wij beheert momenteel de website Nieuwwij.nl en de activiteiten W!J-leert, W!J-werkt, W!J-adviseert en W!J-spreekt.