Dominicaans Studiecentrum
voor Theologie en Samenleving

Onderzoeksproject 2009-2013

Op zoek naar een nieuw wij in Nederland

Het onderzoeksprogramma ‘Op zoek naar een nieuw wij in Nederland’ is gerelateerd aan project W!J. Net als de multimediale website www.nieuwwij.nl richt ook het onderzoek zich op het overbruggen van de wij/zij tegenstellingen in Nederland: verlichten versus gelovigen; autochtonen versus allochtonen, etc. Wat is nodig om een ‘nieuw wij’ te vinden dat niet berust op uitsluiting maar dat er in slaagt om alle Nederlanders een thuisgevoel te geven?

Een groep onderzoekers, afkomstig uit verschillende disciplines, werkt op freelance basis aan het onderzoek naar verschillende ‘wij-vormen’. De deelonderzoeken richten zich op:

Stilte-wij
‘Op stilteretraite’. Verbonden in gedeeld gemis? (Joris Verheijen)

Geen gemeenschap zonder verhalen. Maar hoe diverser de bevolking, hoe minder gemeenschappelijk de verhalen worden. Wat als we samen stil zijn? Joris Verheijen, zelf een geregelde deelnemer aan stilteretraites, onderzoekt de mogelijkheid van een pure gemeenschap, waarin stilte de rol vervult van een universele taal.

Familie-wij
‘Liefdesbaby’s’. Verbeeldingen van de interculturele familie (Inez van der Spek)

Op zoek naar verbeeldingen van het hedendaagse gezin, dat immers allang geen solide hoeksteen van de samenleving meer is, stuitte Inez van der Spek op de roman De langverwachte van Abdelkader Benali, en de Berlijnse televisiecomedy Türkisch für Anfänger, een nieuwe vorm van familie-wij. Multiculturele komedies die een krachtig alternatief vormen voor de verhalen over het zogenaamde multiculturele drama.

Citaten-wij
‘We doen het nu weer samen’. Loesje en de kunst van het citeren (Jonneke Bekkenkamp)

Wij is ook een kwestie van taal. En van verhalen. Van verhalen die je deelt en van een taal waarin je elkaar begrijpt. Jonneke Bekkenkamp onderzoekt de verschillende wijzen waarop mensen ‘wij’ zeggen. Wat zijn de verhalen, woorden, beelden en stijlfiguren die het woord ‘wij’ ijken? En tekenen zich in de betekenis van wij-woorden contouren van te onderscheiden levensbeschouwingen af? In dat kader zal ook onderzoek verricht worden naar de tekstselecties van gebruikers van de Inspiratie Kit. Zijn daar patronen in te ontdekken en zo ja, zijn die tekenend voor de desbetreffende visies op gemeenschap?

Speel(s)-wij
‘Theater als wij-water’. De eredienst van de Bloeiende Maagden (Kees de Groot)

Kees de Groot doet onderzoek naar tijdelijke vormen van gemeenschap bij events, culturele manifestaties en theatervoorstellingen. Soms worden hierbij de grenzen met het religieuze veld opgezocht, overschreden, of vervloeien ze. Dan lijkt een dergelijke bijeenkomst net een kerkdienst. Hoe serieus is het meegaan in het spelen met ‘heilige’ rituelen, verbeeldingen en expressies? Wat verandert er wanneer de scheiding tussen performers en publiek wordt opgeheven? Wat betekent het om mee te bewegen, mee te zingen - deel te zijn van een ‘gemeenschap’ die kennelijk iets te vieren, te herdenken of te eren heeft? Wordt hier een nieuw wij gevormd of aangesproken?

Werk-wij
‘Tussen ziel en zakelijkheid’. Zingeving op de Zuidas. (Cissy Pater & Doric Houthoff)

Steeds vaker worden kritische vragen gesteld bij de zakelijkheid van het moderne leven. Met name voor de nieuwe generatie, de generatie y, moet werk ook aansluiten bij hun waarden en levensdoelen. Er is behoefte aan bezinning. We komen terug op de doorgeschoten individualisering, het grote graaien en het ik-denken. Aan de Zuidas van Amsterdam, het zakenhart van Nederland, waar grote banken, advocatenkantoren en multinationals hun hoofdkantoor hebben, wil de Thomaskerk met het initiatief ‘Zingeving op de Zuidas’ een plek bieden waar de snelle jongens en meisjes in maatpakken met zingeving bezig kunnen zijn. Elke middag is er een lunchpauze stiltedienst en in de bijbelklas (“Bijbelen voor beginners”) discussiëren jonge advocaten, bankiers en accountants over de betekenis van bijbelverhalen. Er ontstaat een nieuw werk-wij.

Migranten-wij
‘Suryoyo in Twente’. Het wij van een migrantengemeenschap. (Kees den Biesen)

Kees den Biesen doet onderzoek naar de Suryoyo gemeenschap, een gemeenschap van ongeveer 15.000 christelijke migranten uit Turkije, Syrië, Libanon en Irak. Hij onderzoekt hun verschillende wij-vormen. Ze vormen een migranten-wij, hebben een eigen kerkgemeenschap, spreken een eigen taal en leven met hechte familiebanden; allemaal wij’s die min of meer gesloten zijn. Of zet die gedachte ons op het verkeerde been?

Paulus-wij
‘Zoals immers het lichaam één is’. De inspiratie van Paulus. (André Lascaris)

Het beeld dat het meest gebruikt wordt voor een samenleving, voor een ‘wij’, is het ‘lichaam’. Wie maakt deel uit van dit lichaam, en wie niet? De apostel Paulus laat zien dat het mogelijk is dit beeld te gebruiken zonder iemand uit te sluiten. Hij geeft een positieve en inspirerende uitleg van de samenleving als lichaam: het beeld waarin de zwakkeren, de zondebokken het middelpunt van een nieuw wij worden.

Kerkelijk-wij
‘De opmars van evangelicalen in de protestantse gemeente’. Reden tot strijd of kansen tot verrijking?. (Hanneke Arts-Honselaar)

Hanneke Arts-Honselaar doet onderzoek naar de invloeden van evangelicale stromingen binnen de PKN. In het onderzoek wordt ingezoomd op de vragen die deze invloeden oproepen voor de geloofsopvatting van de protestantse geloofsgemeenschap, de geloofsbeleving en de geloofsverkondiging. Naar aanleiding van een concrete casus wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor een nieuw kerkelijk wij.

Het onderzoeksprogramma is gerelateerd aan project W!J met haar multimediale website www.nieuwwij.nl. De onderzoeksgroep heeft een eigen deel op de website waarop actuele ontwikkelingen te volgen zijn en bezoekers van de site met de onderzoekers in gesprek kunnen gaan op een speciale blogpagina. Bovendien zijn bij elk maandthema op Nieuwwij.nl passende citaten te vinden in de Inspiratiekit. Bezoekers kunnen zo zelf hun inspiratiepaspoort samenstellen en/of citaten insturen die hen aanspreken.

Publicaties

De eerste publiatie van dit onderzoeksprogramma is verschenen in juni 2010. Het boek Als ik W!J word. Nieuwe vormen van verbondenheid is verkrijgbaar in de boekhandel voor €12,95. Klik hier voor meer informatie over het boek.