André Lascaris o.p.

TWINTIG JAAR DSTS
bij het symposium van 15 maart 2008

'Zo'n 2000 jaar geleden was heel Gallië (zo heette Frankrijk toen) bezet door soldaten van Caesar, de Romeinse veldheer. Héél Gallië? Nee, een kleine nederzetting bleef moedig weerstand bieden aan de overweldigers en maakte het leven van de Romeinen in de omringende legerplaatsen bepaald niet gemakkelijk...'

Zo beginnen alle stripverhalen over Asterix en Obelix. Met enige variatie durf ik te zeggen: zo’n twintig jaar geleden werd heel katholiek theologisch Nederland bezet door zetbazen van de bisschop van Rome. Héél katholiek theologisch Nederland? Neen, een kleine nederzetting bleef moedig weerstand bieden en maakte het leven van de Romeinen in de omringende bisdommen bepaald niet gemakkelijk.

Gelukkig is het zo dat het niet slechts om één kleine neerzetting gaat. Er zijn er meer. En daarnaast zijn er talrijke kleine en grotere groepen, gemeenschappen en individuen die katechetisch, liturgisch, diakonaal en missionair actief zijn en impliciet ook theologisch. Op deze wijze bieden ze niet alleen moedig verzet, maar hebben ze bovenal zorg voor het goede leven van allen en het doorgeven van de inspiratie van de christelijke traditie.

Een andere aanleiding het centrum op te richten was het verlangen van de Nederlandse dominicanen iets te doen wat onze efficiënte maatschappij nauwelijks meer toestaat: namelijk eeuwig student blijven. De eeuwige student is uitgestorven, behalve op schaarse plekken zoals het DSTS, zij het dan dat daar deze uitdrukking een wat andere betekenis heeft. Dominicanen willen eeuwige studenten zijn omdat zij weten dat er niet zoiets als een eeuwige waarheid bestaat en er voortdurend naar waarheid gezocht moet worden. Het gaat hen niet om een abstracte waarheid, want hun Orde is gesticht voor het heil van mensen. Waarheid staat ten dienste van de barmhartigheid.

Twintig jaar geleden ontstond dus een kleine nederzetting, een nieuw theologisch ‘wij’, het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving - de naam ligt niet echt lekker in de mond. Het heeft me niet verbaasd dat we soms opgebeld werden met het verzoek een visum voor de Dominicaanse Republiek te regelen. Wel verbaasde ik me over de vraag of ons studiecentrum scholieren bijles kon geven. En het beroep op ons centrum vioollessen te verzorgen heb ik nooit begrepen. Zelfs op ons eigen vakgebied hebben we niet de pretentie de eerste viool te spelen.

Ik zeg het daarom nog maar eens: het doel van het centrum is het voortzetten van de dominicaanse studietraditie, het helpen ontwikkelen van een bevrijdende theologie in Europa en een plaats te zijn van theologisch onderzoek naast de van kerken en overheid afhankelijke theologische instellingen. Het DSTS is er niet voor historisch-theologisch onderzoek, maar zoekt naar een contextuele theologie voor een breed publiek.

Het centrum bestaat niet in de allereerste plaats om het hoofd te bieden aan kerkelijke Romeinen en aan maatschappelijke trends. Het wil geen theologisch ‘wij’ zijn door zich af te zetten tegen een ‘zij’, tegen die anderen daar. Onze grondslag is eerder het plezier om theologisch op weg te gaan. Het centrum wil een theologische vrijplaats zijn, deelnemen aan het publieke debat, bondgenoot zijn van het progressief kerkelijk draagvlak, maar ook eigen vragen stellen. Dat plezier heeft het centrum flexibel gemaakt: steeds weer zijn er elementen in de structuur en plannen veranderd. Dat was en is goed.

Er is van alles gebeurd in die twintig jaar. Al aan het begin was het duidelijk dat het niet mogelijk was een theologisch ‘wij’ te zijn met alleen mannen. Het centrum werd gefeminiseerd, mede door de komst van jonge onderzoeksters. De jonge onderzoeker werd na enige tijd senior onderzoeker. Bij het aannemen van het eerste vaste vrouwelijke staflid werden we - eigenlijk ongepland - oecumenisch. Aanvankelijk zonder een formele coördinator kreeg het centrum later een heuse directeur. We stimuleerden een tweejaarlijks samenkomen van dominicaanse theologen uit Europa – dit jaar in Louvain la Neuve, Wallonië, na eerder in Huissen, Salamanca en Pistoia.

Van overwegend persoonlijke publicaties gingen we over op gezamenlijke cahiers. We bezongen de herfsttij van de moderne tijd, geloofden dat scherven geluk brengen en dat we moeten bouwen met los zand. Steeds bedacht op het onbedachte liepen we langs de kramen van het geluk, overgeleverd aan de toekomst, en met het heil op de hielen dat zich in een grote diversiteit openbaart. Vervolgens zochten we ons heil op het internet en beleden daar onze theologische flexibiliteit met de website Reliflex, die een groot succes is gebleken.

Dit hebben we in elk geval geleerd: het zoeken naar een ‘nieuw wij’ moet flexibel zijn. Dat ‘nieuwe wij’ is niet iets statisch maar is een actieve zoektocht naar het met elkaar laten communiceren van verschillende identiteiten.

De laatste twintig jaar is door kerkelijke en maatschappelijke ontwikkelingen.de positie van de theologie in Nederland zowel van katholieken als van protestanten huize er niet beter op geworden. Wat hebben twintig jaar DSTS opgeleverd? Het meeste is grotendeels onzichtbaar, ook voor onszelf. We hebben gezaaid en we deden dat met plezier. De dag van vandaag is een van de vruchten. Ik wens U op deze dag veel theologisch plezier en ik hoop dat ons centrum zich zal blijven vernieuwen en, hoe bescheiden ook, een bijdrage zal leveren aan het geluk van mensen, dus ook aan uw geluk.