Actueel
-1
archive,category,category-actueel,category-146,stockholm-core-1.0.5,select-theme-ver-5.1.4,ajax_fade,page_not_loaded,wpb-js-composer js-comp-ver-5.7,vc_responsive

Actueel

Ruimte voor het onverwachte in tijden van controlitis…

Litouwen – Letland – Litouwen. Dat stond op de agenda voor de vakantie. Met het vliegtuig en de auto. Met drie kleine kinderen. Zulke reizen (en bij uitbreiding om het even welke reis) ondernemen met een jong gezin vraagt hoe dan ook om de controle los te laten en speelruimte te voorzien voor het onverwachte. In het beste geval betekent ruimte voor het onverwachte creëren tijdens zulke vakantie de deur toetrekken, een digitale detox invoeren om onnodige achtergrondruis even te bannen, ‘ont-moetingstijd’, aandacht voor elkaar en open ogen om met een vernieuwde blik te speuren naar het mooie en goede van het leven. In een ander geval betekent ruimte voor het onverwachte geconfronteerd worden met een gestolen portefeuille en alle administratieve beslommeringen van dien. Maar we zitten in ‘goede papieren’, dus na een telefoontje naar Stockholm en wat tijdverlies door bezoek aan fotograaf en consulaat te Riga, is ook dit euvel verholpen. Ware het niet dat diezelfde dag het onverwachte een tweede keer toeslaat en onze cameratas gestolen werd uit de auto die, door eigen onvoorzichtigheid, ongeopend achter bleef om met drie jengelende kinderen in de regen uit te stappen naar het eerste het beste restaurant. U ziet het vast al voor zich.

 

Hoezo, niet verzekerd?

In mijn hoofd hoor ik een ingebeelde verzekeringsagent de analyse maken. ‘U had dat materiaal moeten laten verzekeren. Hoe haalt u het overigens überhaupt in uw hoofd om met drie kleine kinderen ook nog op zulk materiaal te moeten letten? En het gaat om nalatigheid, dus eigen verantwoordelijkheid, dus ook al zouden we willen, kunnen wij niets voor u doen.’ Zelfs als het verzekerd was, zou de terugbetaling van de materiële schade een troostprijs zijn voor het verlies van enkele kostbare herinneringen van de eerste levensmaanden van de jongste die nog op de geheugenkaart staan. Want inderdaad, ook daar vergat ik een back-up van te maken. Mijn zelfbeeld van controlefreak krijgt op zijn zachtst uitgedrukt een deuk.

 

‘Relax. You’re not in control’ …

Niet het soort van ruimte voor het onverwachte dat ik me voorstel bij vakantie. Ondertussen aangekomen aan de prachtige Litouwse kust, waar de kinderen het – gelukkig – niet aan hun hart laten komen, bekomen we nog even. Honderd keer en meer draaien we de film af. We hadden dit… we hadden dat niet… Ook is het zoeken om niet de ‘zwartepiet’ naar elkaar door te schuiven. Uiteindelijk is het knop omdraaien. We kunnen het niet veranderen. We kunnen wel de toekomst veranderen en nu kiezen of we dit onze vakantie laten vergallen of niet. En het is vooral het besef dat het op zich ‘maar materie’ is, maar dat we allemaal ongedeerd zijn, dat ons doet herademen. Het onverwachte heeft ons niet in ons grootste kwetsbaarheid getroffen. Op facebook zie ik dezelfde avond een quote passeren: ‘Relax. You’re not in control.’

 

… versus de illusie van de ‘controlitis’

Ik geef het toe, in dit geval waren we niet goed voorbereid en hadden we de teugels wel wat strakker in handen kunnen hebben. Maar zelfs dan zijn we nooit gevrijwaard voor het onverwachte. Dat is echter wel de illusie die ons op grootschalige manier voorgehouden wordt, de illusie van wat ik (naar Filip Rogiers) ‘controlitis’ noem. Ons leven lijkt in toenemende mate maakbaar en beheersbaar. Tot op bepaalde hoogte zitten we aan de knoppen om ons leven vorm te geven, ligt de wereld als het ware aan onze voeten door keuze van opleiding en professioneel leven, ‘nemen’ we kinderen in plaats van ze te krijgen, … Ons samenleven lijkt controleerbaar. SMART-doelstellingen maken dat organisaties een duidelijk bilan kunnen opmaken van hun werking, camera’s zorgen ervoor dat wangedrag opgespoord en gesanctioneerd kan worden, en onze kwetsbaarheid beschermen we door risico-vermijding, door vingerafdrukken om de crèche binnen te komen, of betonblokken bij grote evenementen. Zelfs onze identiteit kunnen we blijkbaar beschermen en voor indringers in veiligheid brengen, want we kunnen een ‘canon’ formuleren. Alsof we ook dat helemaal onder controle hebben, hadden en zullen hebben. Alsof die identiteit ons van oudsher zo doorgegeven werd, in steen gebetonneerd is, onveranderlijk, en wij dat ook zo zouden kunnen doorgeven. Alsof de ontmoeting en contact met anderen deze niet veranderd hebben en zullen veranderen. Alsof het geen goede zaak is dat het onverwachte dat ons op die manier aanspreekt, ons verrijkt en onze blik verruimd.

Niet dat al deze maatregelen nutteloos zijn. Maar de politicus die durft toegeven dat zelfs ondanks deze ingrepen er iets aan onze controle kan ontglippen, onze veiligheid nooit gegarandeerd kan worden, onze kwetsbaarheid nooit waterdicht beschermd kan worden, moet nog geboren worden.  Dit terwijl we wereldwijd in een tijd leven van wat mijn collega ‘radicale onzekerheid’ noemt. Kijk maar naar het klimaat. Dat er ons iets te wachten staat, staat buiten kijf. Hoe, is een onzekere factor. En toch moeten we binnen dat kader, met die gegevenheid, overgaan tot handelen. Hoe kunnen we die doen zonder in een angstvallige kramp te schieten?

 

Kwetsbaarheid, maar ook openheid en vrijheid hebben een prijs

Want onze kwetsbaarheid met hand en tand willen beschermen, heeft een prijs. Het kost ons onze vrijheid en onze openheid. Want een ‘open samenleving is kwetsbaar’, en een kwetsbare samenleving is open. Het kost ons ook onze solidariteit. Want wie de luxe en de privileges heeft om de eigen kwetsbaarheid te beschermen, vergroot daarmee de kwetsbaarheid van minder fortuinlijke medemensen. Wie als land de luxe heeft om te kunnen bepalen of en voor wie de grenzen open zijn, sluit daardoor letterlijk anderen mensen buiten. Misschien is de grootste kost nog wel dat we onszelf een nieuw, onbekend toekomstperspectief ontzeggen. Het onverwachte brengt een nieuw perspectief binnen, dat we op voorhand niet hadden kunnen bedenken, want anders zou het niet onverwacht, maar bedacht zijn. Misschien is dat nieuwe perspectief soms wel een stoorzender en een bedreiging, maar het kan net zo goed een verrijking zijn. Maar het onverwachte op die manier een kans geven om onze werkelijkheid, onze visie, en uiteindelijk onszelf open te breken, vraagt om loslaten – en misschien wel vooral: toevertrouwen. Durven we?

 

Ellen Van Stichel

 

Deze column verscheen eerder in het christelijke opinieweekblad Tertio (10 september 2019). Info over abonneren of een proefnummer aanvragen: www.tertio.be.

 

 

Bevrijdend leiderschap – Lezing met Timothy Radcliffe o.p.

‘Liberating Leadership: A Dominican Vision’
Lezing door Timothy Radcliffe o.p., voormalig magister-generaal Orde der Dominicanen

Timothy Radcliffe o.p.

© dominicanen.nl

Dinsdag 5 november 2019
Centrum Eenheid, Rotselaar (België)

Vele boeken en seminars zijn de afgelopen jaren verschenen over leiderschap. Wat is leiderschap? Hoe leiderschap vormgeven binnen een organisatie? En hoe inspireert je persoonlijke spiritualiteit je? In deze sessie brengen we deze trend rondom leiderschap in gesprek met de christelijke wijsheidstraditie, in het bijzonder met Timothy Radcliffe o.p., voormalig magister-generaal van de Orde der Dominicanen. Al 800 jaar kent deze orde een geheel eigen visie op leiderschap, gekenmerkt door democratische organisatie en besluitvorming, vanuit een geloof in diversiteit als verrijking en dus het belang van ieders bijdrage voor het gemeenschappelijk doel.

Op 5 november 2019 is Timothy Radcliffe te gast in Vlaanderen. Geïnspireerd door de parabel van de Verloren Zoon, zal hij zijn visie op ‘bevrijdend leiderschap’ geven in tijden van zucht naar controle. Hoe kunnen we leiding geven en mensen bekrachtigen zodat ze hun vrijheid op een creatieve en verantwoordelijke manier inzetten? Gebaseerd op deze eeuwenoude traditie en zijn ervaring als generaal-overste van de dominicanen, neemt hij ons mee in zijn inspirerende inzichten.

Programma:
19.30 uur: ontvangst met soep en broodjes
20.00-21.30 uur: lezing Timothy Radcliffe

Inschrijven kan door een mail te sturen naar radcliffe@dsts.nl en tegelijk €25,00 over te maken op bankrekening (IBAN) NL89 INGB 0000 1824 27 t.n.v. stichting DSTS te Amsterdam, onder vermelding van ‘Lezing Radcliffe’ en uw naam. Na ontvangst van uw betaling ontvangt u een bevestiging van uw inschrijving en nadere informatie over de locatie.

 

Theologisch elftal over de maanlanding: Moeten we wel naar Mars?

Een belangrijk resultaat van de ruimterace naar de maan was inzicht over de mens en de aarde. Moeten we nu racen naar Mars, of investeren in ecologische spiritualiteit en eco-theologie?

Trouw Theologisch Elftal
19 juli 2019
Sjoerd Mulder

Aanstaande zondag is het precies vijftig jaar geleden dat de eerste mens op de maan landde. Het was een kleine stap voor Neil Armstrong, maar iedereen leek het erover eens dat het een grote stap was voor de mensheid.

In die tijd waren ruimtereizen omgeven met mystiek en spiritualiteit. Na de landing en nog voordat Armstrong zijn grote kleine stap zette vierde Buzz Aldrin, de tweede man van de Apollo 11, avondmaal in de maanlander, waarvoor hij zakjes met brood en wijn had meegenomen. Tijdens een eerdere verkenningsvlucht had de bemanning van de Apollo 9 in een live-radiouitzending het scheppingsverhaal uit de Bijbel voorgelezen, diep onder de indruk als ze was van de nietigheid van de aarde die ze nu uit de verte zag.

Zulke ruimte-vroomheid is iets van lang vervlogen tijden. Tegenwoordig vinden we vooral dat de ruimtevaart niet te duur moet zijn en nuttige kennis moet opleveren. Wat is er in de tussentijd gebeurd? Is het tijd om een spiritualiteit van de ruimtevaart voor de 21ste eeuw te ontwikkelen en hoe zou die er dan moeten uitzien?

Manuela Kalsky, bijzonder hoogleraar op de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor theologie en samenleving aan de VU, wijst op de grote verschillen tussen de jaren zestig en nu: “Vijftig jaar geleden was de mens het centrum van de wereld en geloofden we heilig in de maakbaarheid en vooruitgang van alles. Sindsdien is er veel gebeurd: de val van de Muur, de uitvinding van internet, kerkverlating, de klimaatcrisis. De opkomst van het feminisme: zouden er nu nog steeds drie mannen naar de maan worden gestuurd? Het zijn zulke ingrijpende veranderingen, dat het de vraag oproept wat de uitdaging voor dit moment is. Ik weet niet of dat weer de ruimtevaart moet zijn. Bovendien, die onderneming heeft waanzinnig veel geld gekost. Er waren 400.000 Amerikanen bij betrokken. De vraag is: wat is nu zo urgent dat je daar veel geld en menskracht aan wilt besteden?”

Alain Verheij, schrijvend theoloog en blogger: “Ik geloof niet dat we naar Mars moeten gaan. De maan en Mars, het zijn onherbergzame plekken. Woest en ledig. En daar zouden we dan een utopie moeten opbouwen? De aarde is eigenlijk de beste planeet die we hebben. De mens en de aarde zijn perfect op elkaar afgestemd, zo goed als het maar kan zijn.

“In de Bijbel staat dat hier ooit ook alles woest en ledig was. Maar God maakt groen, er komt een dagritme, een goede atmosfeer. Dat komt allemaal ná dat ‘woest en ledig’. Het idee dat we straks steden op Mars zouden moeten gaan maken betekent eigenlijk dat wij zelf ‘woest en ledig’ willen gaan omvormen tot iets leefbaars, dat wij zelf de steppe zullen laten bloeien. Het heeft iets van hoogmoed: de mens die God voorbij wil streven, maar daarbij de eigen afkomst vergeet. Want die groene planeet die we willen maken, die bestaat al: die is hier beneden.”

Kalsky: “Ik weet niet of het hoogmoed is. De maanreizen hebben wetenschappelijk gezien ook nuttige kennis opgeleverd. Maar de vraag is wel hoe ver je gaat. Naar Mars? Dat kan en ik sluit ook niet uit dat dat gaat gebeuren. Maar waarom? Wetenschap moet geen fetisj worden, het moet het grotere geheel dienen. Ik vind dat het tijd is om ons op andersoortige uitdagingen te richten. Laten we bijvoorbeeld geld steken in het tegengaan van de klimaatverandering en daar een wedloop van maken: welke natie vindt als eerste technologische oplossingen voor dit belangrijke vraagstuk?”

Verheij: “In feite draaide dat ruimtesentiment van de jaren zestig ook helemaal niet om de ruimte. Na misschien wel honderdduizenden jaren geschiedenis zet de mens eindelijk stappen op de maan, maar daar verschoof het perspectief onmiddellijk naar de aarde en werden de astronauten vooral doordrongen van de kwetsbaarheid van de aarde en van de fundamentele lotsverbondenheid van de mensheid.

“Zo bekeken is al ons dromen over wonen op andere planeten ook een vlucht weg van onze verantwoordelijkheid. Dat is wat de theoloog Kester Brewin betoogt in zijn boek ‘Getting High’. Volgens hem zijn alle manieren om ‘high’ te raken, of het nu high van de LSD is of letterlijk de hoogte van de ruimtevaart, pogingen om maar niet naar de grond onder onze voeten te hoeven kijken. Maar, zegt hij, onze verantwoordelijkheid ligt op deze grond, de beste planeet die we hebben. En dat geloof ik ook. Ik zal altijd een theoloog van de planeet aarde willen zijn en niet van de wijdse ruimte.”

Kalsky: “Een paar dagen terug zag ik de documentaire over Apollo 11 en de drie astronauten. Hun ervaringen in de ruimte raakten me. Ze zagen vanuit hun kleine capsule hoe kwetsbaar en klein de aarde is – hun thuis. Ze wisten niet of ze er naar zouden terugkeren. Er kon van alles misgaan. Ervoeren ze wat Rudolf Otto omschrijft als een mysterium tremendum et fascinans, een angstaanjagend en tegelijkertijd fascinerend geheim? Was er huivering voor de leegte, voor het goddelijke? Sommige astronauten zeiden dat ontzagwekkende toen te hebben ervaren.

“Op het hoogtepunt van de technische overwinning werd de kleinheid van de mens onverwacht zichtbaar. Een belangrijk resultaat van die ruimtevaart was dus een inzicht over de mens en de aarde. Hoe alles in verbinding staat met elkaar. In deze tijd moeten we geen spiritualiteit van de ruimtevaart ontwikkelen, maar een ecologische spiritualiteit en een eco-theologie, gericht op het behoud van de aarde. Een scheppings-geörienteerd christendom, misschien wel meer dan een christendom dat om verlossing draait.”

© 2019 de Persgroep Nederland B.V. – alle rechten voorbehouden

Overgenomen uit Trouw, 19 juli 2019, De Verdieping p. 7

De hechte vriendschap tussen de Forumpopulist en de SGP-mannenbroeder

In de strijd voor het behoud van de joods-christelijke cultuur hebben Forum voor Democratie en de SGP elkaar gevonden. Een opvallende vriendschap, die de SGP van de ChristenUnie doet afdrijven.

Trouw
15 juni 2019
Wendelmoet Boersema

De glimlach die Kees van der Staaij reserveert voor Thierry Baudet loopt van oor tot oor. De liefde tussen de ‘cultuurchristen’ Baudet en de bevindelijk gereformeerde SGP’er Van der Staaij spat ervan af. Forum voor Democratie hielp de SGP onlangs aan een tweede zetel in de Eerste Kamer, de SGP deed op het eigen partijcongres in mei een oproep aan Forum om samen het kabinet ‘naar rechts’ te trekken.

Het Veluwse SGP-Kamerlid Chris Stoffer was onlangs zelfs een van de sprekers op de Forum-jongerendag. Waar de voorzitter van de jongerenbeweging de ‘zelfvoldane moralisten’ van D66 hekelde, kreeg de SGP’er de handen op elkaar met uitspraken als: “Laten we Nederland terugbrengen naar een christelijke natie”.

Wat zien de SGP’ers in het populisme van Baudet? En omgekeerd: wat deelt een jonge beweging als Forum voor Democratie met deze orthodoxe mannenbroeders?

Het verleden
Het helpt dat Baudet altijd vol lof spreekt over het verleden, met name over de tijd vóór 1968. Toen links nog niet de macht had gegrepen, de ‘massa-immigratie’ nog niet bestond en zelfs de auto’s mooier waren. En de kerken nog vol zaten, zal de SGP aanvullen, de partij die volgens haar beginselen nog altijd een theocratie nastreeft. Stoffer herinnerde de strak geklede twintigers in de volle zaal aan de christelijke voedingsbodem waar ons Nederland op gebouwd is. “Wij zijn trots op het verleden van ons Nederland. En dat zijn jullie ook.”

Het helpt ook dat Baudet zich in persoonlijke uitspraken laat kennen als een tegenstander van abortus en euthanasie, al is dat niet de officiële partijvisie. SGP en Forum delen in de Tweede Kamer hun standpunten over klimaat en migratie, en zijn beide sterk eurosceptisch.

Maar de vriendschap gaat dieper. Binnen Europa past ze in een trend, een hechte verbintenis tussen rechts populisme en religie.

Minder gecompliceerd
Overal in Europa maken rechtse populisten dankbaar gebruik van religieuze symbolen en retoriek. Zij verbinden net als Baudet de ‘christelijke cultuur’ die ze als hoeksteen van hun beschaving zien, met nationalisme. Daarmee raken deze populisten bij de kiezer – niet alleen de christelijke of voormalig christelijke – een gevoelige snaar, zegt politicoloog Lars Rensmann, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Grote groepen burgers zijn gedesillusioneerd door de secularisatie in de samenleving. Niet het feit dat de kerken leger raken, zoals zelfs in Polen en Italië het geval is, maar een gevoel van maatschappelijke verweesdheid. “Populisten verzetten zich tegen een culturele secularisatie. Tegen de veranderingen in de samenleving door globalisering, migratie en veranderende sociale waarden zoals homorechten. Het christendom helpt hen daarbij. De kerk staat in de hoofden van veel mensen voor nostalgie, voor een hechte gemeenschap, de tijd dat de wereld minder gecompliceerd en etnisch minder divers was.”

De Hongaarse premier Victor Orbán heeft het verdedigen van de ‘christelijke beschaving’ tot staatsdoctrine gemaakt. De Italiaanse Lega-leider Salvini kust rozenkransen op persconferenties, de Russische president Poetin heeft een innige band met de orthodoxe kerk, die sterk politiek geladen is. De rijzende ster in het Franse Rassemblement National (voorheen Front National), Marion Maréchal-Le Pen, is aartsconservatief en veel katholieker dan haar tante Marine Le Pen.

Nederland is misschien wel de laatste die zich naar dit Europese patroon voegt, zegt politicoloog Sarah de Lange, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. “De meeste radicaal-rechtse populistische partijen ten zuiden van Nederland hebben vanaf het begin een orthodoxe, katholieke vleugel gehad, zoals het Vlaams Belang, de Oostenrijkse FPÖ of de Italiaanse Lega.

De islam
In Noord-Europa zag je dit veel minder, behalve misschien bij de Deense Volkspartij, die een aantal radicale protestantse priesters in haar geledingen had. In Nederland hadden de orthodoxen hun eigen politieke thuis, lang voordat populistisch radicaal-rechts opkwam. Ze zijn pas recent naar elkaar toegegroeid. De SGP had ook moeite met de PVV, niet vanwege de strijd tegen de islam, maar omdat Wilders de vrijheid van religie, van onderwijs, als geheel ter discussie stelde.”

De olifant in de kamer bij het verbond tussen populisten en (christelijke) religie is de islam. Wie Europa een christelijke oorsprong toedicht, of ‘joods-christelijke’ wortels, sluit de islam uit. Of politici dit nu hardop zeggen of niet, het betekent vooral dat de christelijke beschaving verdedigd moet worden tegen de islam, tegen nieuwkomers. “Ze enten hun gedachtengoed op ideeën over de samenleving van vroeger, toen er nog geen moskee om de hoek stond. De islam ís natuurlijk ook zichtbaarder geworden in de samenleving”, zegt Rensmann.

Het is een crime, die term: joods-christelijke cultuur”, zegt theoloog Matthias Smalbrugge, hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de VU. Een mythe bovendien, omdat de term in de negentiende eeuw in zwang raakte om juist joodse invloeden uit te bannen. “Nu betekent het vooral ‘niet-islamitisch’, en heeft het niets met confessies te maken.” Smalbrugge signaleert net als Rensmann de paradox van deze tijd: minder kerkbezoek, maar een groeiende rol voor religie in een globaliserende wereld. “Er is geen geestelijk huis meer, wel een behoefte aan een sterkere identiteit. Religie leent zich verdraaid goed voor dit soort cultuurchristendom, het is een doos vol fabels, maar wel een doos van Pandora.”

Geschiedvervalsing
Theologe Manuela Kalsky vindt dat de joods-christelijke cultuur wordt ingezet om ‘een paradijselijk verlangen naar vroeger’ te stillen. “Terwijl dat nepnieuws is, geschiedvervalsing. De term is na de Shoah, de vernietiging van de Joden, gebruikt als schaamlap. Wij hebben Joden in Europa vervolgd, en daardoor de joodse cultuur eerder geprobeerd te vernietigen dan te koesteren. De christelijke kerken hebben daarin een kwalijke rol gespeeld. Christenen hebben daaraan bijgedragen, dat maakt de term joods-christelijk ook zo pijnlijk”, aldus Kalsky, die de Edward Schillebeeckx-leerstoel aan de VU voor Theologie en Samenleving aan de VU bekleedt.

“Bovendien, opkomen voor de joods-christelijke cultuur klinkt positief, maar de term wordt nu juist gebruikt om de moslims buiten te sluiten. Christelijke waarden als medemenselijkheid, heb de ander lief, ook je vijand, komen niet voor in het verhaal van nieuwrechts. Terwijl het christendom gaat om het heil van álle mensen. Ook van moslims. Dat mag weleens sterker geaccentueerd worden door theologen en kerken.”

De vraag is of het de SGP zorgen baart dat het beroep op de christelijke cultuur door populisten zo’n vlucht heeft genomen. Dat lijkt wel het geval voor een andere bondgenoot van de SGP, de ChristenUnie, die afkerig is van samenwerking met Forum voor Democratie.

In een opmerkelijk debat, afgelopen december tussen Van der Staaij en Baudet, zei de SGP’er hierover het volgende: “Cultuurchristendom is als een mooie bos bloemen. Prachtig, en met wat water blijven ze een tijdje mooi, maar uiteindelijk ontbreekt het aan voeding.” Baudet maakte er op zijn beurt geen geheim van dat kerkbezoek niets voor hem is, en dat christelijke politiek ‘te links’ is. “Het enige wat de ChristenUnie en het CDA nog van het christendom weten is naastenliefde en de andere wang toekeren.”

Kalsky denkt dat de hang naar conservatief christelijke waarden de SGP toch de kant van Forum doet kiezen. “Onder conservatieve christenen wordt de emancipatie van het individu, het feminisme of de homobeweging, heel makkelijk verantwoordelijk gemaakt voor egocentrisme en waardenrelativisme in de samenleving. De SGP voelt dat vrouwenemancipatie ook in eigen kring niet tegen te houden is, maar er heerst angst voor die verandering, angst ook voor het verlies van de waarheidsclaim. Daarbij dient ‘joods-christelijke cultuur’ als een soort firewall tegen veranderingen, in de strijd voor het behoud van patriarchale waarden.”

Forum profiteert
Van der Staaij is genoeg politicus om de vriendschap van zijn kant ook pragmatisch te zien, zegt Smalbrugge. “Natuurlijk wil hij Baudet graag in de kerk zien, maar als hij niet komt, dan kan hij nog wel politiek samenwerken. Bij links kan hij dit verhaal niet kwijt. En een politicus scoort nooit 100 procent, dat weet Van der Staaij.”

SGP en Forum hebben beide politiek strategisch voordeel van hun vriendschap, aldus politicoloog Sarah de Lange. “Kleine partijen zijn steeds belangrijker in ons politieke landschap. Beide willen een rechtse meerderheid en dan kan iedere zetel helpen.” Dat de SGP zich hiermee verwijdert van haar oude bondgenoot ChristenUnie, met wie ze tot voor kort ook in Europa samen optrokken, ziet De Lange minder als een probleem. “Die verwijdering was al eerder ingezet, ze denken heel verschillend over klimaat en migratie.”

Een probleem is voor haar eerder dat Forum nog nooit boter bij de vis hoefde te geven. “Baudet shopt naar hartelust. Niet alleen ideologisch en historisch, bij de Romantiek, de Renaissance en het Christendom, maar ook praktisch. Het partijprogramma van Forum is niet geschreven voor mogelijke coalitiepartners, het is geschreven om zoveel mogelijk kiezers te trekken.”

Voordeel
Rensmann ziet het voordeel van de politieke vriendschap vooral bij de populisten. De christen-democratie heeft volgens hem op de gevoelens van verweesdheid en onthechting lange tijd geen antwoord gevonden en zo ruimte op rechts laten vallen, en deze stemmen gaan vooral naar populistische partijen. “De meeste centrumpartijen hebben de afgelopen decennia integratie en immigratie gesteund, ook omdat ze die groepen als kiezers wilden. Ze hebben homorechten en vrouwenrechten omarmd. Ze streefden naar inclusiviteit, maar hebben ook niet alle problemen in de samenleving kunnen oplossen. Of althans, dat is het beeld dat populisten van harte cultiveren.”

Het is bovendien de vraag of de stemmers op populistische partijen veel concessies aan conservatieve christelijke partijen zullen accepteren. In Amerika zijn die voordelen duidelijker, daar krijgen de evangelicals bijvoorbeeld hun conservatieve rechters in het Hooggerechtshof. Maar of in Nederland de achterban van Forum een inperking van het abortusrecht zal pikken, weet Rensmann niet. “Hoewel, vrouwen kunnen net als mannen bij een verkiezing tegen hun eigen belangen stemmen, zie maar hoeveel stemmen Forum in Groningen trok, terwijl ze de gaskraan vol open willen houden.”

Abortus
Op de Forum-jongerendag sprak SGP’er Stoffer op het podium over het grote aantal abortussen in Nederland, en wat hij daartegen wilde doen. Het was een concrete getuigenis van de christelijke politiek van de SGP, maar zo concreet werden de andere sprekers niet. Voorzitter Freek Jansen van de jongerenbeweging JFVD hield een verhaal over de ‘morele verzwakking’ van een beschaving, die moet worden ‘gered van de ondergang’.

Daarvoor is een gemeenschap nodig die ‘sterker is in geest, sterker in daad en vooral sterker in eenheid. “Ons doel is niet de emancipatie van het individu, maar de emancipatie van ons, als gemeenschap. Zodat we samen weer tot grootse dingen in staat zijn.”

Het is juist deze erosie van de emancipatie van het individu, die Kalsky en ook Smalbrugge de grootste zorgen baart. “Dat proces gaat razendsnel, kijk maar naar de praktijk van abortus en vrouwenrechten in de Verenigde Staten, kijk naar Trump”, zegt Kalsky. “Hij is de verpersoonlijking van de witte man die terugslaat. Er wordt zo graag gewezen naar de islam als een religie die vrouwen onderdrukt. Wat we niet goed zien is hoe de verkettering van feminisme en liberale rechten door nieuwrechts salonfähig is gemaakt. Dat vind ik heel verontrustend.”

Smalbrugge: “Het punt is: het christelijk deel dat overblijft in de samenleving is veel conservatiever en wint daarmee aan invloed. Dat merken wij op de universiteit alleen al aan de studenten. Er is grote behoefte aan identiteitspolitiek, terwijl identiteit tegelijkertijd maakbaarder is dan ooit. En dat zien populisten. Zij zien ‘christelijke’ waarden niet als religieuze waarden, maar zetten ze op een louter politiek-strategische manier in. Zo construeren ze een groepsidentiteit en een groepsdenken, waarin voor het individu op den duur geen plaats meer is.”

© 2019 de Persgroep Nederland B.V. – alle rechten voorbehouden

Overgenomen uit Trouw, 15 juni 2019, De Verdieping p. 7

 

Het moedige gesprek

De landbouw in Nederland staat voor serieuze uitdagingen. Op 22 mei kwamen er op een boerderij in Barneveld boeren, milieubeschermers, bankiers, politici, theologen en economen samen in een veilige sfeer om deze uitdagingen te bespreken en een concept van hoop, ontleend aan het werk van Jonathan Sacks, te verkennen als mogelijke oplossingsrichting. READ MORE

Eco-theologie

‘Je naaste liefhebben als jezelf’ behoort tot het hart van de bijbelse traditie. Maar wie is je naaste eigenlijk? In de hoofdstroom van de Europese christelijke theologie zijn de teksten doorgaans gelezen op een wijze dat de naaste geïnterpreteerd wordt als onze medemens. READ MORE

Dominicaan Leo de Jong overleden

Op de laatste reis die hij zou begeleiden is op 13 mei, daags na zijn 87e verjaardag, in een kerk op het Griekse eiland Rhodos plotseling overleden: Leo de Jong, dominicaan.

Recent zei hij over zijn drukke leven: “Op mijn leeftijd zeg ik – en het klinkt meer laconiek, dan ik het voel – ‘we zien wel waar het schip strandt’.”

Ondanks zijn hoge leeftijd had Leo de Jong net een paar intensieve weken meegemaakt. ‘Zijn’ Leerhuis Spiritualiteit in Rotterdam vierde het 25-jarig bestaan met een feest en een boek. Annemiek Schrijver maakte een mooi tv-interview met hem in De Verwondering, en hij verscheen als ‘pater Tycho’ in het boek De sjamaan en ik van Willemijn Dicke, een verhaal van een atheïste die haar weg naar de mystiek vond. Nog één keer wilde hij een reis begeleiden naar zijn geliefde Griekse eiland Rhodos. Het bleek zijn laatste.

Informatie over afscheid en uitvaart volgen op www.dominicanen.nl.

Het DSTS heeft bij verschillende gelegenheden met Leo samengewerkt. Zo was hij één van de geportretteerde dominicanen in de interviewreeks over ‘Het goede leven voor allen’ die in 2017 op deze website verscheen.

Dat hij mag zijn thuisgekomen in de leegte, die tegelijk Gods liefdevolle ruimte is.

Leo de Jong o.p.
Leo de Jong werd geboren op 12 mei 1932. Hij deed zijn professie op 18 september 1953 en werd priester gewijd op 25 juli 1959. Hij was onder meer docent geschiedenis in Nijmegen en woonde lange tijd in Rotterdam.
Vorig jaar verhuisde hij naar Voorschoten, om plaats te maken voor de nieuwe communiteit van broeders in Rotterdam. Dit voorjaar nog bracht hij een gedenkwaardige avond door bij de nieuwe communiteit, die hem had gevraagd te komen vertellen over zijn levenswerk.
Leo de Jong maakte eens een indringende ervaring mee van leegte. Na de diepe ontsteltenis ervan verkende hij die ervaring aan de hand van dominicaanse mystieke denkers Eckhart, Tauler en Seuse. Deze onderstroom in kerk en theologie was voor hem een ontdekking die zijn leven voedde en bepaalde, en waarin hij velen meenam in preken, toespraken, gesprekken, cursussen en boekjes.

Zondag 19 mei wordt de uitzending van de Verwondering herhaald, om 8.30 uur op NPO2.

(Met dank aan Arjan Broers)

Pasen 2019

“We kunnen geen verborgen camera ophangen in de tuin op de avond voor Pasen en zien wat er echt is gebeurd. Daarvoor in de plaats hebben we de impact van een gebeurtenis die ervoor zorgde dat mensen geloven dat de wereld voor altijd is veranderd en dat Jezus niet tot het verleden behoort. Ik geloof dat dit een gebeurtenis was die resulteerde in een lege graftombe en in Jezus die verscheen aan zijn vrienden – maar hoe de precieze aard van de gebeurtenis ook was, het had de kracht om het geloof te genereren dat de wereld voor altijd was veranderd. Dat deze mens, Jezus, niet alleen niet tot het verleden behoort, maar vanaf nu verbonden is met hoe we spreken over God, zodat wat er ook wordt gezegd over God opnieuw een verwijzing naar Jezus is.”
Rowan Williams, aartsbisschop van Canterbury (2002-2012), in ‘God met ons’ (2018)

Staf en bestuur van het DSTS wensen u een zalig Pasen toe

Image by Gerd Altmann from Pixabay